Ülser/Gastrit

Peptik Ülser Hastalığı (Mide Ülseri)

Özet

Peptik ülser mide ya da duodenum epitelinde oluşan yaralardır. Peptik ülser oluşumu, %50 kadar insanda midede H. pylori bakterileri ve nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİD) ile ilişkilidir. Geriye kalan %50 için değişik sebepler vardır ki bunlar arasında ilaçlar, yaşam tarzı faktörleri (sigara), ağır fizyolojik stres ve genetik faktörler sayılabilir.

Ülser ağrısı, ülserasyon (lezyon) varlığı veya şiddeti ile ilişkili olmayabilir. Bir midenin veya duodenal ülserin başlıca semptomu, donuk, keskin veya yanma şeklinde olabilen üst karın ağrısıdır (açlık benzeri bir his). (Şişkinlik ve geğirme peptik ülser belirtileri değildir ve kusma, iştahsızlık ve mide bulantısı peptik ülserin nadir görülen semptomlarıdır. Diğer belirtiler arasında şunlar olabilir:

  • Asit reflü veya mide ekşimesi
  • Yemek yediğinde tam olarak doyurucu hissetmek

Ülser teşhisi en yaygın olarak endoskopi ile yapılabilir.

Mide veya duodenum ülserlerinin tedavisi, ağrıyı hafifletmek, ülseri iyileştirmek ve komplikasyonları önlemektir. Tıbbi tedaviler antibiyotik kombinasyonları ile birlikte, mide asidini baskılayıcı ilaçlar olabilir ki bunlar, antiasitler, proton pompa inhibitörleri (PPIS) veya H. Pyloriyi yok etmek için H2 blokerler ve mide asidi baskılayıcı ilaçlar. Duodenal veya mide ülserlerinin komplikasyonları arasında kanama, perforasyon (delinme) ve midenin blokajıdır (gastrik tıkanıklık). Peptik ülserli bir kişi sigara içiyor veya NSAID kullanıyor ise, ülserler tedavi sonrasında tekrarlanabilir.

Peptik Ülser nedir?

Bir peptik ülser (mide veya duodenal) özofagus, mide veya duodenumun iç yüzeyinde meydana gelen bir harabiyettir (mukoza dokusunun hasar görmesi). Midenin peptik ülserine ‘gastrik ülser’ denir; duodenum, duodenum ülseri ve özofagusun özafagiyal ülserdir. Peptik ülserler, bu organların iç çepherlerinin midenin hücreleri tarafından salgılanan asidik sindirim (peptik) suları ile aşındığında ortaya çıkar. Bir peptik ülser, aşınmadan farklılık gösterir; çünkü özofagus, mide veya duodenumun iç yapılarına kadar uzanır ve ilgili dokulardan daha iltihabik bir reaksiyon başlatır. Peptik ülser aynı zamanda peptik ülser hastalığı olarak adlandırılır.

Bu hastalık oldukça yaygın bir hastalıktır. Dahası, peptik ülser tekrarlayan bir sorundur; tedavi tekrarlamasını önlemediği sürece iyileşmiş ülserler bile tekrarlayabilir. Peptik ülserin ve komplikasyonlarının tedavisinde tıbbi maliyet, yıldan yıla artmaktadır.

Peptik ülserlerin belirtileri ve semptomları nelerdir?

Duodenal veya mide ülseri hastalığının belirtileri değişir. Ülsere sahip birçok kişi az hazımsızlık, yemekten sonra oluşan karın rahatsızlığı veya hiç rahatsızlık hissetmez. Bazıları yemeklerden bir ila üç saat sonra veya gece ortasında üst abdominal yanma veya açlık ağrısı şikayet eder. Bu semptomlar çoğunlukla mide asidini nötralize eden gıda veya antiasitlerle giderilebilir. Ülser hastalığının ağrısı, aktif ülserasyonun varlığı veya şiddeti ile kötü bir korelasyon gösterir. Bazı kişiler, bir ülser ilacıyla neredeyse tamamen iyileştikten sonra bile sürekli devam eden bir ağrıya sahip olabilir. Diğer bazıları ise hiç ağrı hissetmeyebilir. Ülserler sık sık gelir ve kendiliğinden kaybolurlar; birey, ciddi bir komplikasyon (kanama veya delinme gibi) meydana gelmediği sürece, mevcut olduklarını anlamayabilir.

Peptik ülsere ne sebep olur?

Uzun yıllar fazla asidin ülser hastalığının başlıca nedeni olduğuna inanılıyordu. Buna göre, tedavinin önemi mide asidinin salgılanmasını nötralize ve inhibe etmekti. Asit ülser oluşumunda önemli ve bunun bastırılması birincil tedavi olsa da, ülserlere neden olan diğer iki faktörde “Helicobacter pyloricus” (H. pylori) adlı bir bakteri ile midenin enfeksiyonu ve nonsteroid anti-inflamatuvar ilaçların veya NSAID’lerin, örneğin aspirin, kronik kullanımıdır. Sigara da ülser nedenlerin biri olup içenlerde tedavinin başarısızlığına yol açar.

H. pylori enfeksiyonu oldukça yaygındır ve dünya çapında bir milyardan fazla insanı etkilemektedir. Enfeksiyon genellikle uzun yıllar devam eder, enfekte olanların% 10 ila % 15 inde ülsere neden olur. Geçmişte, gastrik ve duodenal ülserli hastaların% 80 inden fazlasında H. pylori bulundu. Bu enfeksiyonun üzerine gidilmesi ve tanı ve tedavisi ile H. pylori enfeksiyonu prevalansı ve bakterinin neden olduğu ülserlerin oranı azalmıştır. Şu anda ülserlerin sadece % 20 sinin bakteri ile ilişkili olduğu tahmin edilmektedir. H. pylori’nin ülsere neden olduğu mekanizma henüz çözülmemişken, antibiyotiklerle bakterinin yok edilmesi, ülseri iyileştirdiği ve nüksetmesini önlediği açık bir şekilde gösterilmiştir.

NSAID’ler vücuttaki artrit ve diğer ağrılı inflamatuvar durumların tedavisinde kullanılan ilaçlardır. Aspirin, ibuprofen (Advil, Motrin), naproksen (Aleve, Naprosyn) ve etodolak (Lodine) bu ilaç sınıfına birkaç örnektir. Prostaglandinler özofagus, mide ve duodenumun iç çeperlerinin mide asit suyu tarafından zarar görmesini engelleyen ve bu çeperlerin yapılmasına yardım eden önemli lipid bileşenlerdir. NSAID’ler midede prostaglandin üretimine müdahale ederek ülsere neden olur.

Sigara sadece ülsere neden olmakla kalmaz aynı zamanda ülser kanaması, mide tıkanıklığı ve perforasyon gibi komplikasyon riskini de arttırır. Ayrıca sigara içilmesi de ülser tedavisinde başarısızlığın önde gelen nedenidir.

Popüler inancın aksine, alkol, kahve, kola, baharatlı gıdalar ve kafeinin ülser oluşumunda kanıtlanmış bir rolü yoktur. Benzer şekilde yaşam streslerinin veya kişilik tiplerinin ülser hastalığına katkıda bulunduğu yönünde kesin kanıt bulunmamaktadır.

Peptik ülser hastalığı için özel bir diyet var mı?

Diyet kısıtlamaları ve diyet karışımlarının ülser iyileşmesinde rol oynadığının kesin kanıtı yoktur. Benzer şekilde peptik ülser hastalığı ile kahve ve alkol alımı arasında kanıtlanmış bir ilişki mevcut değildir. Bununla birlikte, kahve mide asidi salgısını uyardığı ve alkolün gastrite neden olabileceği söz konusu iken, alkol ve kahve tüketiminin hafifletilmesi önerilmektedir.

Peptik ülserler için tedavi nedir?

Ülser tedavisinin amacı ağrıdan kurtulmak, ülseri iyileştirmek ve komplikasyonları önlemektir. Tedavide ilk adım, risk faktörlerinin (NSAID ler ve sigara) azaltılmasını içerir. Bir sonraki adım ilaçlardır.

Antiasitler

Antiasitler, midede bulunan mevcut asidi nötralize eder. Maalox, Mylanta ve Amphojel gibi antiasitler güvenli ve etkili tedavilerdir. Bununla birlikte, bu ajanların nötralize edici etkisi kısa ömürlüdür ve sık dozaj (yükleme) gereklidir. Maalox ve Mylanta gibi magnezyum içeren antiasitler ishale neden olabilirken, Amphojel gibi alüminyum içeren ajanlar kabızlığa neden olabilir. Ülser sıklıkla, antiasitler kesildiğinde geri döner.

H2 Blokerler

Çalışmalar mideden salınan ve histamin adı verilen bir proteinin gastrik asit sekresyonunu uyardığını gösterdi. Histamin antagonistleri (H2 blokerler), histaminin gastrik hücreler üzerindeki etkisini bloke etmek ve asit üretimini azaltmak için tasarlanmış ilaçlardır. H2 blokerlerinden bazıları simetidin (Tagamet), ranitidin (Zantac), nizatidin (Axid) ve famotidin (Pepcid). H2 blokörleri ülser iyileşmesinde etkilidir, ancak H. pylori’yi antibiyotiksiz ortadan kaldırmada sınırlı bir role sahiptirler. Bu nedenle, H2 blokerler durdurulduğunda ülser sıklıkla geri döner. Genellikle, H2 blokerler iyi tolere edilir ve uzun süreli kullanımda bile yan etkileri azdır. Nadir olarak, hastalar baş ağrısı, kafa karışıklığı, uyuşukluk veya halüsinasyonlar tespit edilmiştir. Simetidin’in kronik kullanımı nadiren iktidarsızlık veya meme şişmesine neden olabilir. Hem simetidin hem de ranitidin, vücudun alkolle başa çıkma kabiliyetine müdahale edebilir. Bu ilaçlar aynı zamanda karaciğerin fenitoin (Dilantin), varfarin (Jantoven, Coumadin) ve teofilin gibi diğer ilaçları kullanmalarına etki edebilir.

Proton Pompa İnhibitörleri (PPIs)

Omeprazol (Prilosec), lansoprazol (Prevacid), pantoprazol (Protonix), esomeprazol (Nexium) ve rabeprazol (Aciphex) gibi proton pompa inhibitörleri, asit salgısını baskılamak için H2 blokerlerden daha etkilidir. Farklı proton-pompa inhibitörleri etkide çok benzerdirler ve iyileştirici ülserlerde birinin diğerinden daha etkili olduğuna dair bir kanıt yoktur. Proton pompa inhibitörleri gastrik ve duodenal ülserlerde etkinlikte H2 blokerlerle karşılaştırılabilir iken, özofagus ülserlerinin tedavisinde H2 blokerlerden daha etkilidirler. Özofagus ülseri, gastrik ve duodenal ülserlerden çok daha az miktarda asite daha hassastır. Bu nedenle, proton-pompa inhibitörleri tarafından gerçekleştirilen daha etkin bir asit bastırma, özofageal ülser iyileşmesi için önemlidir.

Proton pompası inhibitörleri iyi tolere edilir. Yan etkiler nadirdir; baş ağrısı, ishal, kabızlık, mide bulantısı ve kızarıklık oluşturabilir. İlginçtir, proton pompası inhibitörlerinin kişinin besin maddelerini sindirip absorbe (emme) etme kabiliyeti üzerinde herhangi bir etkisi yoktur. Proton pompa inhibitörleri, uzun vadede kullanıldığında, ciddi sağlık etkileri olmaksızın güvenli olduğu bulunmuştur. Kemik kaybını (osteoporoz) ve düşük magnezyum düzeylerini arttırmalarına rağmen, bu yan etkilerin her ikisi de kolayca tespit edilip tedavi edilir.

H. pylori tedavisi

Birçok kişi H. pylori’yi karnında ağrısı ya da ülseri olmadan bünyesinde barındırır. Bu hastaların antibiyotiklerle tedavi edilip edilemeyeceği tamamen açık değildir. Bu soruyu cevaplamak için daha fazla çalışma yapılması gerekiyor. Belirgin ülser hastalığı ve H. pylori enfeksiyonu olan hastalar hem ülser hem de H. pylori için tedavi edilmelidir. H. pylori’nin tamamen yok edilmesi çok zor olabilir. Tedavi, bazen bir proton pompası inhibitörü, H2 blokeri veya Pepto-Bismol ile kombinasyon halinde birkaç antibiyotik kombinasyonunu gerektirir. Sık kullanılan antibiyotikler tetrasiklin, amoksisilin, metronidazol (Flagyl), klaritromisin (Biaxin) ve levofloksasin (Levaquin). H. pylori’nin ortadan kaldırılması, ülserlerin geri gelmesini engeller (diğer tüm ülser tedavi seçeneklerinde önemli bir sorun). Bu bakterilerin yok edilmesi gelecekte mide kanseri gelişim riskini de azaltabilir. Antibiyotiklerle tedavi alerjik reaksiyonlar, diyare ve bazen ağır antibiyotik kaynaklı kolit (kolon iltihabı) riskini taşır.

Peptik ülserlerin komplikasyonları nelerdir?

Ülseri olan hastalar genellikle oldukça rahat çalışırlar. Bazı ülserler muhtemelen ilaçsız iyileşirler (ancak muhtemelen tekrarlarlar). Bu nedenle, ülserlerden kaynaklanan başlıca sorunlar, ülser komplikasyonlarıyla ilişkilidir. Komplikasyonlar kanama, delinme ve midenin boşaltılmasının engellenmesidir.

Kanamalı ülseri olan hastalarda siyah katran dışkıları (melena), zayıflık ve kan kusma (hematemez) geçişi olabilir. İlk tedavide vücut sıvıların hızlı bir şekilde değiştirilmesi gerekiyor. Sürekli veya şiddetli kanamalı hastalarda kan nakli istenebilir. Kanama yerinin tespiti ve aktif ülser kanamasının uzmanlaşmış endoskopik aletlerin yardımı ile durdurulması için bir endoskopi yapılır.

Mide delinmesi karın periton boşluğuna mide içeriğinin sızmasına neden olur ve akut peritonit (abdominal boşluğun enfeksiyonu) ile sonuçlanır. Bu hastalar, her tür hareketle daha da kötüleşen ani bir başlangıcı olan aşırı bir karın ağrısı bildiriyorlar. Karın kasları sertleşir ve tahta gibi düzleşir. Acil cerrahi müdahale gerektirir. Delikli olan duodenum ülseri, pankreas gibi komşu organlara veya karnın arkasına ve sırtın içine nüfus edebilir. Şayet ülser midenin duodenuma olan çıkışında meydana gelirse, mide içeriğinin duodenuma gidişini tıkayabilir. Duodenal ülser bazen bağırsak içeriğinin akışını da engelleyebilir. Tıkanıklığı olan hastalar karın ağrısının artması, sindirilmemiş veya kısmen sindirilmiş gıda kusması, iştah azalması ve kilo kaybından şikayet eder. Tıkanıklık genellikle midenin pilor bölgesinde veya yakınında meydana gelir. Endoskopi, bir ülser tıkanıklığı tanısını koymada ve tıkanıklığın nedeni olarak gastrik kanseri dışta tutmada yararlıdır. Bazı hastalarda gastrik tıkanıklık, 72 saat boyunca bir tüple mide içeriğinin emilmesi ile birlikte cimetidin (Tagamet) ve ranitidin (Zantac) gibi intravenöz anti-ülser ilaçları ile rahatlatılabilir. Sürekli tıkanıklığı olan hastalar için ameliyat gereklidir.

Peptil ülseri olan bir kişi için ne yapılabilir?

Modern tedavi ile ülser hastalığı olan insanlar yaşam tarzı değişiklikleri veya diyet kısıtlamaları olmaksızın normal yaşamlarına devam edebilirler. Sigara içenlerin ülserden dolayı daha fazla komplikasyonu olduğu bulunmuştur. H. Pylori bakterilerinin yok edilmesi, ülserleri iyileştirmekle kalmaz aynı zamanda ülser hastalığının tekrarını önler.

Son söz

Görüldüğü üzere ülser bir doku bozulması hastalığıdır. Ne sebep olursa olsun midenin asit içeriğinin kontrolsüz bir şekilde artması ve mide duvarlarına hasar vererek istenmeyen komplikasyonların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Mide asidi HCL asittir ve koruması olmayan bir mide ya da bağırsak epitel hücrelerini zamanla yakarak tahriş olmalarına ve sonunda da yok olmalarına kadar götürebilecek reaksiyonları başlatır. Bu ise mide homeostazisinin bozulmasına ve gerek iyonal, gerek hormonal ve gerekse de sinirsel kontrolün kaybına neden olacaktır. Bundan sadece ilgili bölge değil, vücudun tüm birimleri etkilenecektir. Öyle ki kişinin sosyal yaşamına bile etki edecektir.

Bu soruna karşı geliştirilen ilaçların özüne baktığımızda sorunun çözümünden ziyade sebep olan noktada ki sıkıntının hafifletilmesine ya da yok edilmesine yönelik çabalardır. Örneğin, asit salgısının kontrolsüz bir şekilde salınmasını kontrole yönelik tedavidir. Yani asit salınımını engelleyelim yaklaşımı, aslında hastalığın geçici bir çaresidir. Yazımızda örneğini verdiğimiz histamin adlı kimyasal midede asit salgısının artmasını uyarmaktadır ve bu bakışla da histamin salınımı durdurmak, asit salınımını durdurmakla eş değer görülmektedir ancak gerçekten de vücut bu şekilde mi tepki vermektedir?

Histamin vücudumuzun hemen hemen her yerinde bulunan ve geniş etkileri olan bir moleküldür. En önemli etkisi bağışıklık sisteminde ki koruyucu etkisidir. Beynimiz de dahi nörotransmitter olarak görev yapmaktadır. Histamin etki edeceği hücrelerin yüzeylerinde ki reseptörlere bağlanarak fizyolojik reaksiyonları başlatır. Bildiğimiz şimdilik H1, H2, H3, ve H4 adında 4 reseptörü vardır. İşte histaminin etkileri bu reseptörlerin kapatılması ile sonlandırılır. Örneğin alerji ile ilgili bir ilaç H1 reseptörlerini bloke ederken, H2 reseptörleri mide de ki asit salınımı ile ilgilidir.

Tüm bu bilgiler ışığında, vücudumuzun biyolojik bütünlüğünde ki en ufak bir dengesizlik farklı komplikasyonlar olarak yaşantımıza yansımaktadır. Hiçbir hastalık ya da rahatsızlık nedensiz değildir. Ancak biliyoruz ki vücudumuz bir biyolojik makinedir. Nelerden oluştuğu bilinmektedir. Bilmediğimiz nasıl çalıştıklarıdır. Bir şeyin eksikliği zincirleme problemleri başlatmaktadır. Günlük koşuşturmacalarımız içerisinde diyetimizde bir maddenin eksikliğini anlamamız mümkün değildir. Bu nedenle mutlaka dengeli ve çeşit fazlası gıda tüketmeliyiz.

One comment

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir