Alzheimer

Alzheimer

ALZMEIMER HASTALIĞI
Alzheimer hastalığı demansın (bunama) en yaygın biçimi olup demanslı tüm insanların % 70’ini etkilemektedir. İlk kez 1907’de Dr. Alois Alzheimer tarafından kaydedildi. Dr. Alzheimer, demans ve beyninde belirli değişiklikler olan 51 yaşındaki bir kadın Auguste Deter vakasını bildirdi. Sonraki 60 yıl boyunca, Alzheimer hastalığı 65 yaşın altındaki insanları etkileyen nadir bir durum olarak kabul edildi. 1970’li yıllara kadar Dr Robert Katzman’ın ”senil demans” ve Alzheimer hastalığının aynı durum olduğunu ve yaşlanmanın normal bir parçası olmadığını ifade etti. Alzheimer hastalığı, ya sporadik veya ailesel olabilir.

Sporadik Alzheimer hastalığı yetişkinleri her yaşta etkileyebilir, ancak genellikle 65 yaşından
sonra ortaya çıkar ve Alzheimer hastalığının en yaygın formudur. Ailevi Alzheimer hastalığı daha çok genetik bir durumdur, birkaç genin birinde bir mutasyona neden olur. Mutasyona uğramış genlerin varlığı, kişinin sonunda genellikle 40’lı ya da 50’li yaşlarında Alzheimer hastalığı geliştireceği anlamına gelir.

Sağlıklı İnsan Beyni
Bütün beyin, arter, damar ve kılcal damarlardan oluşan karmaşık bir ağ tarafından beslenir ve
oksijen temin edilir. Bu damar ağı sıkı bir şekilde kontrol edilir ve beyini kan dolaşımının geri
kalanından ayırır. Kan beyin bariyeri beyni enfeksiyondan korur, ancak beynin enfekte olması
durumunda tedavi edilmesi zordur, çünkü birçok antibiyotik, moleküler yapılarından dolayı kan-beyin bariyerinden geçmek için çok büyüktür. Alzheimer hastalığını tedavi edecek değişik ajanlar bulurken, bu bariyerden geçerek beyne etki etmeleri önemli bir sorundur.

Kulakların ve şakakların ardında beynin temporal lobları vardır. Bu bölgeler, konuşma ve
çalışma belleğini, ayrıca empati, ahlak ve pişmanlık ”daha yüksek” duyguları işlemektedir.
Önbeynin altında limbik sistem gibi daha ilkel beyin bölgeleri vardır. Limbik sistem, tüm memeliler için ortak olan ve arzularımızı ve birçok duyguyu işleme tabi tutan bir yapıdır. Limbik sistemde ki diğer bir yapıda hipokampustur; bu yapı yeni hafızaların oluşumu için önemlidir.

Serebellum beynin arkasında bulunan bir yapıdır, kas ile ilgili bilgileri depolar böylece birçok
şeyi düşünmeden yaparız; mesela bisiklet binmek gibi. Orta beyin ve beyin sapı beynin en ilkel bölgeleridir. Kalp hızı ve sindirim gibi bedensel işlevleri kontrol eder ve omurilik ve
beynin geri kalanı arasında bir arayüz görevi yapar.

Bütün bu karmaşık görevler, sinaps adı verilen beyin hücreleri (nöronlar) arasında ki
bağlantılar tarafından düzenlenir. Yetişkin insan beyninde yaklaşık 100 milyar beyin hücresi
vardır ve bunların her biri komşularına 1.000 -10.000 sinapsla bağlıdır.

Hayatta olduğumuz her saniye beynimiz milyonlarca yeni bağlantı kurar – bir milyon yeni
sinaps. Bu bağlantıların şekli ve gücü sürekli olarak değişir ve iki beyin birbirine benzemez.
Bu değişen bağlantılarda belleklerin depolandığı, öğrenilen alışkanlıkların ve kişiliklerin
şekillendiği, beyin aktivitesinin belirli modellerini takviye ederek ve diğerlerini kaybederek
oluştuğu anlaşılmıştır.

Beyin hücreleri sinapslar vasıtasıyla çeşitli şekillerde iletişim kurar. Sinyaller sinaps boyunca
nörotransmitter olarak bilinen kimyasallar şeklinde hareket ederler. Nörotransmitterler, bir
beyin hücresinden, sinaps (bağlantı) boyunca ve alıcı beyin hücresine geçirilir; beyin hücresi,nörotransmitteri bir reseptör ile toplar. Alıcı hücre daha sonra mesajı iletmek için diğer beyin hücrelerine başka bir nörotransmitter patlaması gönderebilir.

Alzheimer Hastalığına Sahip Beyin
1900’lü yıllara geri dönersek, Dr Alzheimer, hastası olan Bayan Deter’in öldükten sonra
beynini inceledi. Beynin veya korteksin dış katmanının, yani bellek, dil ve muhakemenin yer
aldığı beynin küçüldüğünü buldu. Biliyoruz ki beyindeki bu küçülme, beyin hücrelerinin
ölümünden kaynaklanmaktadır.

Dr Alzheimer, Deter’in beyninde de iki tür birikinti buldu. Bunlardan biri plak olarak
adlandırılan ve beyin hücrelerinin dışında bulunanıdır. Diğeri ise nörofibriller yumak olarak
adlandırılan beyin hücrelerinin içinde bulunanıdır. Bu yumaklar, beynin çevresindeki normal
yiyecek ve enerjinin taşınmasını önleyerek beyin hücrelerini öldürür. Beyin hücreleri ölürken
beyin küçülür ve manyetik rezonans görüntüleme (MR) tekniği kullanılarak bu görüntülenebilir.

Beynin dış kısmı genellikle hastalıktan önce etkilenen bölgedir. Bu nedenle kısa süreli hafıza
kaybı, Alzheimer hastalığının ilk belirtilerinden biridir. Ancak hastalık beynin daha derin
kısımlarına doğru ilerledikçe, uzun süreli bellek de kaybolur. Hastalık aynı zamanda beynin
diğer işlevlerinin çoğunu etkiler ve sonuç olarak davranışın diğer yönleri dengesizleşir.
Birkaç kişide görülen Ailesel Alzheimer hastalığının dışında, yaşamın geç döneminde neden
bir kişinin bu hastalığı aldığı ama diğerinin almadığı bilinmemektedir. Bilim adamları,
plakların oluşumunu tetikleyen şeyleri ve Alzheimer hastalığında beyin hücrelerine zarar
veren diğer kimyasal değişiklikleri araştırıyorlar. Çevre, biyokimyasal bozukluklar ve
bağışıklık süreçleri gibi çeşitli şüpheli nedenler araştırılıyor. Sebep kişiden kişiye farklılık
gösterebilir ve bir veya birkaç faktöre bağlı olabilir.

Alzheimer Hastalığının Belirtileri
Erken evrelerde Alzheimer hastalığının semptomları çok gizli olabilir. Bununla birlikte,
çoğunlukla bellekteki boşluklarla başlar ve gündelik nesneler için doğru sözcükleri bulmada
güçlükler başlar.

Diğer belirtiler arasında şunlar olabilir:
– Özellikle son olayları sürekli ve sık hafızaya alma güçlükleri
– Günlük konuşmada belirsizlik
– Daha önce zevk alan etkinlikler için görülen heyecan kaybı
– Rutin görevleri yerine getirmek için daha uzun süreler
– İyi bilinen insanları veya yerleri unutmak
– Soruları ve talimatları işleme konusundaki yetersizlik
– Sosyal becerilerin bozulması
– Duygusal öngörülemezlik

Belirtiler değişir ve hastalık bireye ve etkilenen beyin bölgelerine göre farklı bir hızda ilerler.
Kişinin yetenekleri, günden güne, hatta bir gün içinde dalgalanabilir; stres, yorgunluk veya
sağlıksız zamanlarda daha da kötüleşebilir.

Alzheimer Hastalığı Nasıl İlerlemektedir?

Hastalığın gelişim hızı kişiden kişiye değişir. Bununla birlikte, hastalık sonunda bağımlılığa
ve nihayetinde pnömoni gibi başka hastalıklardan ölüme yol açar. Alzheimerlı bir kişi üç ila
yirmi yıl arasında yaşayabilir ve bu ortalama yedi ila on yıl arasında değişebilir.
Alzheimer hastalığı nasıl teşhis edilir?

Şu anda Alzheimer hastalığını tanımlamak için tek bir test yoktur. Tanı, ancak dikkatli klinik
konsültasyondan sonra verilir. Klinik tanı aşağıdakileri içerebilir:
– Ayrıntılı bir tıbbi öykü
– Kapsamlı bir fiziksel ve nörolojik muayene
– Entelektüel işlev testi
– Psikiyatrik değerlendirme
– Nöropsikolojik testler
– Kan ve idrar testleri
– Beyin omurilik sıvısı testleri için lumbar delme
– Tıbbi görüntüleme (MRI, PET)

Bu testler, beslenme yetersizlikleri veya depresyon gibi benzer belirtilere sahip diğer
durumları ortadan kaldırmaya yardımcı olacaktır. Diğer nedenleri ortadan kaldırdıktan sonra,
belirtiler ve işaretler uygunsa, Alzheimer hastalığının klinik bir teşhisi yaklaşık % 80 ila % 90
doğrulukla yapılabilir. Teşhis ancak ölüm sonrası beyin dokusunun incelenmesi ile
doğrulanabilir.

Alzheimer hastalığının haricinde tedavi edilebilir bir durumun semptomlara neden olup
olmadığını belirlemek için erken ve doğru bir teşhisin yapılması önemlidir. Alzheimer
hastalığı teşhis edilirse, tıbbi tedavi ve diğer yardım tartışılabilir.

Tedavi Var Mı?
Şu anda Alzheimer hastalığının tedavisi yoktur. Bununla birlikte, kolinerjik ilaçlar olarak
adlandırılan bir grup ilaç, hafif ila orta derecedeki Alzheimer hastalığı olan bazı insanlar için
bilişsel işlevsellikte geçici bir ilerleme sağlamıştır. İlaçlar huzursuzluk veya depresyon gibi
ikincil semptomlar için veya demanslı hastanın daha iyi uykusuna yardımcı olmak için reçete
edilebilir.

Alzheimer’ın tedavisi için onaylanan ilaçlar, asetilkolin veya glutamat gibi
nörotransmitterleri modüle eden semptomatik terapilerdir. Alzheimer için standart tıbbi
tedavi, kolinesteraz inhibitörleri (ChEI'ler) ve kısmi bir N-metil- D-aspartat (NMDA)
antagonistidir.

Aşağıdaki psikotropik ilaç sınıfları, depresyon, ajitasyon, sinirlilik, halüsilasyonlar,
sanrılar ve uyku bozuklukları gibi Alzheimer’ın ikincil semptomlarını tedavi etmek için
kullanılmaktadır;
– Antidepressanlar
– Anksiyolitikler
– Antiparkinson ajanlar
– Beta-blokerler
– Antiepileptik ilaçlar
– Nöroleptikler

Son 15-20 yılda, Alzheimer hastalığının nevrojenetik ve patofizyolojisini anlamakta
dramatik ilerlemeler kaydedildi. Dört farklı gen Alzheimer ile kesin olarak ilişkilendirilmiştir
ve muhtemel bir role sahip olan diğerleri tanımlanmıştır. Değişik amiloid ve tau protein
metabolizması, inflamasyon, oksidatif stres ve hormonal değişiklikler Alzheimer da nöronal
dejenerasyona neden olabilen mekanizmalar aydınlatılmış olup, bu keşiflere dayalı rasyonel
farmakolojik müdahaleler geliştirilmektedir.

Sağlıklı nöronlar kısmen mikrotübül denilen yapılardan oluşan bir iç destek yapısına
sahiptirler. Bu mikrotübüller, hücrenin vücudundan aksonun uçlarına kadar olan besin
maddeleri ve molekülleri yönlendiren parçalar gibi hareket eder. Özel bir protein türü olan
tau, mikrotübüllere bağlanır ve onları sabitleştirir. Alzheimer da tau kimyasal olarak değişir.
Tau diğer tau proteinlerinin iplikleri ile eşleşmeye başlar ve karışık bir hal alır. Bu
gerçekleştiğinde, mikrotübüller parçalanır, nöronun taşıma sistemini çöker. Bu nörofibriller
yumakların oluşumu önce nöronlar arasında iletişimin kopmasına ve daha sonra da hücrelerin
ölümüne sebep olacaktır.

Alzheimerlı nöronları sağlıklı tutan 3 işlemi etkiler: iletişim, metabolizma ve onarım.
Beyindeki bazı sinir hücreleri çalışmayı durdurur, diğer sinir hücreleriyle bağlantıları keser ve
sonunda ölürler. Bu sinir hücrelerinin imhası ve ölümü, hafıza kaybına, kişilik
değişikliklerine, günlük aktivitelerde karşılaşılan sorunlara ve hastalığın diğer özelliklerine
neden olur.

Nörofibril yumaklarının temel bileşeni, mikrotübüle bağlı protein tau'dur. Alzheimer
hastalarında, hiperfosforile tau, büyük ve orta piramidal nöronların perikaryalarında birikir.
İlginç bir şekilde, Tau geninin mutasyonları, Alzheimer da değil, bazı ailesel frontotemporal
bunama vakalarında sonuçlanır.

Senil plakların genellikle bu lezyonların merkezinde bulunan nişasta benzeri (veya
amiloid) bir madde içerdiği bilinmektedir. Amiloid madde, bir halo (halka) veya dejeneratif
(distrofik) nörit ve reaktif glia tabakası (hem astrositler hem de mikroglia) ile çevrilidir. Son
on yıllardaki en önemli gelişmelerden biri, bu amiloid proteinin kimyasal karakterizasyonu,
amino asit zincirinin sekuanslanması ve öncü proteinini kodlayan genin klonlanmasıydı (21.
Kromozom üzeri). Bu ilerlemeler, beyindeki amiloid birikiminin altında yatan mekanizmalar
hakkında zengin bilgiler sağlamıştır. Amiloid basamaklı hipotez en çok araştırılan olmuşsa da,
diğer ilginç hipotezler de önerilmiştir. Bunların arasında mitokondriyal kaskad hipotezi. Çok
popüler olmakla birlikte, amiloid hipotezi üniform olarak kabul edilmemektedir. Ölüm sonrası
yapılan analizde, şiddetli Alzheimer lı hastaların beyinlerinde amiloid plaklar
saptanamayabilir, ancak demans olan yaşlı hastaların beyinlerinde mevcut olabilir.

Oksidatif Stres ve Hasar
Alzheimer da oksidatif hasar oluşur. Araştırmalar, bilişsel performansı düzenleyen beyin
bölgeleri içerisinde oksidatif hasarın seçici olarak arttığını göstermiştir. Oksidatif hasar,
potansiyel olarak, Alzheimer da gözlemlenen bilişsel bozuklukların ve patolojik özelliklerin
gelişimini başlatan erken bir olay olarak işlev görür. Protein sentez yeteneklerinde bir azalma
aynı beyin bölgelerinde hafif kognitif bozukluk ve Alzheimer lı hastalarda artmış oksidatif
hasar düzeyleri görülmektedir. Protein sentezi Alzheimer daki oksidatif hasarla bozulan en
erken hücresel süreçlerden biri olabilir.

Oksidatif stresin normal yaşlanmada ve Parkinson hastalığı, amiyotropik lateral skleroz ve
Alzheimer gibi nörodejeneratif hastalıklarda kritik bir faktör olduğuna inanılmaktadır.
Oksidatif hasarın bir indeksi olan serbest karbonillerin ve tiyobarbitürik asit-reaktif ürünlerin
oluşumu, yaşa uygun kontrollerle karşılaştırıldığında Alzheimer beyin dokusunda önemli
derecede artmaktadır. Plaklar ve yumaklar antioksidan enzimlere karşı immünreaktiviteyi
gösterir. Hücresel değişikliklerin, hücre membranında (lipid peroksidasyon) reaktif oksijen
türlerinin üretimi de dahil, oksidatif stres ile indüklenebileceği birçok mekanizma mevcuttur.
Bu da, iyon homeostazı ile ilgili çeşitli membran proteinlerini, örneğin N-metil- D-aspartat
reseptör kanalları veya iyon-motifli adenosin trifosfatazları bozar.

Son Söz
Alzheimer hastalığı çoklu sebepleri olabilen bir hastalıktır. Ancak temelinde yine biyolojik
bütünlüğün korunamaması ve metabolik sistemin bozulması yatmaktadır. Enzim
sistemlerimizin sağlıklı çalışabilmesi ve reaksiyonları başlatabilme ve durdurabilme yetisinde
olmaları gerekmektedir. İler ki yaşlarda ortaya çıkma eğiliminde olan Alzheimer hastalığı
sonuçta enzim sistemlerimizin iş görememesi sonucunda nöronal dejenerasyonun bir sonucu
olarak karşımıza çıkmaktadır. Sistemin tekrar aktif hale gelebilmesi, nöronların daha fazla
tahribata uğramadan tamir edilebilirliğinin sağlanmasına bağlıdır. Bu da vücudumuzun
ihtiyacı olan tam gıda ürünlerinin temini ile olabilmektedir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir